Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev Türk Dövlətləri Təşkilatına üzv ölkələrin təhlükəsizlik üzrə rəhbər şəxslərini qəbulu zamanı çıxışında təşkilatın mövcud potensialından daha səmərəli istifadə etməsinin vacibliyinə xüsusi diqqət çəkdi. TDT-nin əhəmiyyətini yalnız ortaq dil və mədəniyyət amili ilə izah etmək kifayət deyil.
Təşkilatı fərqləndirən əsas xüsusiyyətlərdən biri onun geniş coğrafi məkanda yerləşən dövlətləri bir araya gətirməsidir. Bu coğrafiya Avropa ilə Asiya arasında mühüm əlaqələndirici imkanlara malikdir. Təşkilata üzv dövlətlərin yerləşdiyi ərazilər enerji, nəqliyyat və ticarət baxımından əhəmiyyətli marşrutların üzərində yerləşir. Buna görə də TDT-nin inkişafı yalnız üzv ölkələrin qarşılıqlı münasibətləri baxımından deyil, daha geniş regional proseslər baxımından da əhəmiyyət daşıyır. Təşkilatın beynəlxalq nüfuzunun yüksəlməsi onun fəaliyyət istiqamətlərinin genişlənməsi ilə paralel gedir. Təhlükəsizlik, enerji, nəqliyyat, ticarət və humanitar əməkdaşlığın eyni platformada müzakirə edilməsi TDT-nin çoxşaxəli xarakterini göstərir. Belə yanaşma təşkilata müxtəlif sahələr üzrə qarşılıqlı fəaliyyət mexanizmləri formalaşdırmaq imkanı verir.
Xüsusilə təhlükəsizlik məsələlərinin iqtisadi və nəqliyyat məsələləri ilə əlaqələndirilməsi müasir beynəlxalq münasibətlərin reallıqları ilə bağlıdır. Çünki nəqliyyat marşrutlarının təhlükəsizliyi iqtisadi sabitliyin mühüm şərtlərindən biridir. Eyni zamanda enerji təhlükəsizliyi dövlətlərin strateji maraqları ilə birbaşa bağlıdır. Bu baxımdan TDT məkanının enerji və nəqliyyat potensialı təşkilatın beynəlxalq əhəmiyyətini artıran amillərdən biri kimi çıxış edir. Azərbaycanın coğrafi mövqeyi bu prosesdə ayrıca əhəmiyyət kəsb edir. Ölkənin Avropa ilə Asiyanın qovşağında yerləşməsi onu müxtəlif nəqliyyat və enerji layihələri üçün əlverişli tərəfdaş mövqeyinə gətirir. İqtisadi əlaqələrin dərinləşməsi isə siyasi və təhlükəsizlik əməkdaşlığının daha sabit əsaslara söykənməsinə imkan yaradır. Bununla yanaşı, təşkilatın inkişafı üzv dövlətlərin milli maraqları və suveren qərarvermə imkanları nəzərə alınmaqla həyata keçirilməlidir. TDT-nin uzunmüddətli perspektivi məhz qarşılıqlı maraqların uzlaşdırılmasından asılı olacaq. Təşkilatın beynəlxalq mövqeyinin möhkəmləndirilməsi yalnız siyasi bəyanatlarla məhdudlaşmamalıdır. Bunun üçün institusional əməkdaşlığın, iqtisadi əlaqələrin, təhlükəsizlik mexanizmlərinin və humanitar münasibətlərin davamlı inkişafı vacibdir.
Dövlət başçıları səviyyəsində keçirilən görüşlərin intensivləşdirilməsi də bu baxımdan koordinasiyanı gücləndirən amillərdəndir. Qeyri-rəsmi zirvə görüşlərinin keçirilməsi barədə sənəddə qeyd olunan yanaşma da daha çevik məsləhətləşmələrə ehtiyac olduğunu göstərir. Belə formatlar yaranan regional məsələlərə daha operativ münasibət bildirilməsi baxımından əhəmiyyət daşıya bilər. Nəticə etibarilə TDT-nin gələcək çəkisi onun sahib olduğu potensialdan nə dərəcədə səmərəli istifadə etməsindən asılı olacaq. Bu prosesin əsasını qarşılıqlı etimad, praktiki əməkdaşlıq və ümumi maraqların uzlaşdırılması təşkil edir.
Nəsib Abbasov
Neftçala rayonu
