Azərbaycanın Qarabağ zəfəri, Ukraynada uzanan müharibə, Əsəd rejiminin çökməsi və Azərbaycan–Rusiya arasında artan gərginlik — bütün bu hadisələr bölgədə geosiyasi güc balansını dəyişməkdədir. Səudiyyə Ərəbistanı mərkəzli Arab News nəşrində dərc edilən bir analizdə, bu gərginliklərin regional təsirləri və Türkiyənin hadisələrdə oynadığı tarazlaşdırıcı rolu geniş şəkildə qiymətləndirilir.
Redaksiya analizdəki vurğuya diqqət çəkir ki, Ankara, Bakı ilə Moskva arasında artan gərginlik fonunda, uzun müddətdir xarici siyasətdə izlədiyi tarazlı və strateji yanaşmanı qoruyub saxlayır. Türkiyə hər iki tərəfə təmkin çağırışı edir və Cənubi Qafqazda yaranan ümumi sabitsizlikdən narahatlığını ifadə edir.
Rusiya–Azərbaycan münasibətlərində gərginlik dərinləşir
Yazıda qeyd olunur ki, Azərbaycan ilə Rusiya arasında gərginlik uzun müddətdir səthi olaraq mövcud idi, lakin son hadisələrlə bu gərginlik zirvəyə çatıb. Xüsusilə, Azərbaycanın 2020-ci il Qarabağ müharibəsində əldə etdiyi qələbə Prezident İlham Əliyevin Moskva qarşısında daha az asılı və müstəqil xarici siyasət yürütməsinə zəmin yaradıb.
Rusiya öz nüfuzunu tədricən itirməkdədir. Bu itki üç əsas hadisə ilə əlaqələndirilir:
- Azərbaycanın Qarabağda qələbəsi
- Ukraynadakı uzunmüddətli müharibə
- Rusiyanın Suriyadakı əsas müttəfiqi olan Əsəd rejiminin zəifləməsi
Bu faktorlar nəticəsində Rusiya bölgədəki gücünü itirməyə başlayıb, Azərbaycan isə daha müstəqil aktor kimi önə çıxır.
Türkiyənin tarazlayıcı rolu
Analizdə Türkiyənin həm Rusiya, həm də Azərbaycanla yaxın strateji münasibətlərini qorumağa çalışdığı vurğulanır. Türkiyə və Rusiya, bəzi regional məsələlərdə fikir ayrılığı yaşasa da, münasibətlərini mövzular üzrə ayıraraq enerji, təhlükəsizlik və ticarət sahələrində əməkdaşlığı davam etdirə bilir.
Prezident Ərdoğanın “taleyüklü hadisələrin Bakı–Moskva münasibətlərində düzəlməz ziyana çevrilməməsi ən böyük arzumuzdur” açıqlaması da bu ehtiyatlı və çevik diplomatik yanaşmanı əks etdirir.
Zəngəzur dəhlizi və geopolitik rəqabət
Arab News yazır ki, Türkiyə Ermənistan və Azərbaycanla birlikdə Zəngəzur dəhlizi mövzusunda müvəqqəti razılaşma üzərində işləyir. Ərdoğanın ifadəsi ilə bu dəhliz, “jeoekonomik inqilab”ın bir hissəsi kimi qiymətləndirilir. Təbii ki, bu təşəbbüs Rusiya və İran tərəfindən narahatlıqla qarşılanır.
Bəzi keçmiş azərbaycanlı rəsmilərin Azərbaycanda Türk hərbi bazası qurulması təklifləri də Bakının Türkiyənin dəstəyi ilə hərbi potensialını artırmaq istədiyini göstərir. Bu isə Moskvada narahatlıq doğurur, lakin Ankara təvazökar görünmək üçün ehtiyatlı davranmağa çalışır.
Nəticə: Türkiyə üçün incə diplomatik balans
Analizdə nəticə olaraq bildirilir ki, Qərb ölkələri Bakı–Moskva gərginliyini Rusiyanı təcrid etmək və Azərbaycanı Qərbə yaxınlaşdırmaq üçün fürsət kimi görsə də, Türkiyə bu yoldan imtina edir. Ankara, bölgədəki sabitliyi qorumaq üçün hər iki tərəflə münasibətlərə arxalanır və tam qopmanın ağır nəticələrə səbəb ola biləcəyini anlayır.
Türkiyə, Cənubi Qafqazı yalnız coğrafi qonşu kimi deyil, geosiyasi maraqları üçün həyati əhəmiyyət daşıyan bir koridor kimi qəbul edir. Bu səbəbdən, bölgədəki iqtisadi inteqrasiyaya daha çox önəm verir.
Məqalədə 2024-cü ilin dekabrında Rusiyanın bir Azərbaycan sərnişin təyyarəsini vurması və 38 nəfərin həyatını itirməsi kimi hadisələrə də toxunulur. Bütün bunlar gərginliyin nə qədər dərin olduğunu göstərsə də, keçmiş təcrübələr göstərir ki, pragmatik yanaşmalarla bu kimi böhranlar aşılır — 2015-ci ildə Türkiyənin Rus hərbi təyyarəsini vurmasından sonra münasibətlərin bərpası buna misaldır.
Arab News-ə görə, Bakı ilə Moskva arasında da bu cür bir yumşalma mümkündür və gərginlik nəzarət altına alına bilər.
Sevinc Kərimova
