Bakıda bir sıra yaşayış binalarında sakinlərin qapılarına “Azəriqaz” İstehsalat Birliyi adından müayinə keçirilməsinə şərait yaradılması barədə bildirişlər yerləşdirilib. Bildirişlərdə istehlakçılardan mənzillərdə qaz qurğuları, qaz xətləri, tüstü bacaları, havalandırma və havadəyişmə xətlərinin müayinəsi üçün şərait yaradılması xahiş olunur.
Redaksiya xəbər verir ki, sakinlərin bildirdiyinə görə, bildirişlər bayram və istirahət günlərinə təsadüf edən günlərdə qapılara qoyulub. Bayramla əlaqədar iş günlərinin hesablanmasında 15 iyun bazar ertəsi iş günü olmadığı üçün çərşənbə axşamı birinci iş günü sayılmalı olduğu halda, çərşənbə günü, yəni ikinci iş günü abonentlərə qaz təchizatının dayandırılması barədə SMS-lər göndərilib.
Mesajlarda “X abunə kodu üzrə mənzilinizin qaz təchizatı dayandırılmışdır. Nəticə və ixtisaslaşmış podratçılar barədə məlumat üçün Azəriqazın balans səhifəsinə daxil ola bilərsiniz” məzmunlu xəbərdarlıq yer alıb.
Sakinlər bildirirlər ki, bu cür xəbərdarlıqlar xüsusilə bayram günlərində vətəndaşlarda narahatlıq yaradıb. Onların sözlərinə görə, bir çox ailələr iş saatlarında evdə olmur, mənzillərin qapıları əlbəttə ki, açıq saxlanılmır və qaz müayinəsinin yalnız gündüz saatlarında keçirilməsi praktik çətinliklər yaradır.
Qanun nə deyir?
“Qaz təchizatı haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa əsasən, qazpaylayıcı sistem operatorunun səlahiyyətli nümayəndələri qaz qurğularına, qaz xətlərinə, tüstü bacalarına, havalandırma və havadəyişmə xətlərinə müayinə aparmaq üçün tikinti obyektinə maneəsiz daxil olmalıdırlar. İstehlakçının vəzifələrindən biri də bu müayinəyə şərait yaratmaqdır. Qanunun 13.4.8-ci maddəsində bu öhdəlik açıq şəkildə göstərilir.
Qanunun 15.1.7-ci maddəsinə əsasən, istehlakçı qazpaylayıcı sistem operatorunun işçilərini müayinə üçün mülkiyyətində və ya istifadəsində olan tikinti obyektinə buraxmadıqda və ya müayinəyə şərait yaratmadıqda qaz təchizatının dayandırılması üçün əsas yarana bilər.
Lakin qanunvericilikdə mühüm şərt də var: qazpaylayıcı sistem operatoru müayinə aparmazdan əvvəl istehlakçıya “5 iş günü əvvəl” bildiriş təqdim etməlidir. Bildiriş sifarişli poçtla, istehlakçının əvvəlcədən razılığı olduqda isə elektron poçt və ya digər elektron kommunikasiya vasitələri ilə göndərilə bilər. Müayinə ildə bir dəfə, hər il noyabrın 1-dək keçirilməlidir.
“3 gün” yoxsa “5 iş günü”?
Sakinlərin sözlərinə və Redaksiyanın əldə etdiyi məlumata görə, 104 Çağrı Mərkəzi ilə əlaqə zamanı “Azəriqaz” nümayəndəsi bunun “iş günü” deyil, Nazirlər Kabinetinin qərarına əsasən “3 gün” müddəti olduğunu bildirib. Bu açıqlama sakinlərdə əlavə suallar yaradıb.
Çünki “Qaz təchizatı haqqında” Qanunda müayinə aparılmazdan əvvəl istehlakçıya ən azı 5 iş günü əvvəl bildiriş təqdim edilməsi nəzərdə tutulur. Bildirişin isə sifarişli poçtla, istehlakçının əvvəlcədən razılığı olduqda isə elektron poçt və ya digər elektron kommunikasiya vasitələri ilə göndərilməsi göstərilir.
Əvvəlki normativ aktlarda, xüsusilə Nazirlər Kabinetinin 2011-ci il 12 may tarixli 80 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş “Qazdan istifadə Qaydaları”nda 3 gün müddəti ilə bağlı müddəalar mövcud olsa da, qaz qurğularında, qaz xətlərində, tüstü bacalarında, havalandırma və havadəyişmə xətlərində müayinə ilə bağlı hazırkı hüquqi çərçivədə əsas müddət 5 iş günü əvvəl bildiriş təqdim edilməsidir.
Bundan başqa, qaz qurğularında, qaz xətlərində, tüstü bacalarında və havalandırma xətlərində müayinənin keçirilməsi qaydası əvvəl Nazirlər Kabinetinin 2023-cü il 25 iyun tarixli 215 nömrəli qərarı ilə tənzimlənirdi. Sonradan həmin qərar Nazirlər Kabinetinin 2026-cı il 20 aprel tarixli 111 nömrəli qərarı ilə ləğv edilərək yeni qayda təsdiq olunub.
Bu baxımdan sakinlər hesab edirlər ki, “3 gün” və “5 iş günü” məsələsinə rəsmi aydınlıq gətirilməlidir. Hüquqi baxımdan əsas sual ondan ibarətdir ki, qapıya qoyulan bildiriş qanunda nəzərdə tutulan bildiriş qaydasına uyğun hesab edilirmi və bayram günləri nəzərə alınmaqla 5 iş günü müddətinə riayət olunubmu.
Sakinlərin narazılığı nədən ibarətdir?
Sakinlər bildirirlər ki, hər il yaz aylarında qaz qurğularına baxış keçirilir. Onların sözlərinə görə, əvvəlki illərdə baxışdan keçmiş, qəbul edilmiş və sonradan heç bir rekonstruksiya aparılmamış mənzillərə yenidən eyni qaydada baxış keçirilməsi suallar yaradır.
Vətəndaşların arqumentinə görə, xüsusilə çoxmənzilli binalarda qaz xəttinin yerinin dəyişdirilməsi və ya rekonstruksiya aparılması fərdi şəkildə, qazpaylayıcı qurumun iştirakı olmadan faktiki mümkün deyil. Belə işlər üçün qazın kəsilməsi, müvafiq texniki işlərin görülməsi və sonradan sistemdə qəbul edilmiş kimi qeydiyyata alınması tələb olunur.
Bununla yanaşı, qanunvericilik müayinənin ildə bir dəfə keçirilməsinə imkan verir. Buna görə problem müayinənin özündə deyil, onun təşkili, vaxtı, bildiriş proseduru və istehlakçı ilə kommunikasiyanın keyfiyyəti ilə bağlıdır.
İşləyən ailələr üçün alternativ saatlar təklif olunur
Sakinlər hesab edirlər ki, qaz müayinəsi zamanı yalnız gündüz saatlarına üstünlük verilməsi real həyat şəraitini nəzərə almır. Bir çox vətəndaş işdə olur, axşam saatlarında evə qayıdır və bu səbəbdən müayinə üçün evdə ola bilmir.
Bu səbəbdən “Azəriqaz” tərəfindən axşam saatlarında, istirahət günlərində və ya əvvəlcədən razılaşdırılmış vaxt intervallarında müayinə imkanlarının yaradılması təklif olunur. Belə mexanizm həm təhlükəsizlik tələblərinin yerinə yetirilməsinə, həm də qanuni ödənişlərini vaxtında edən istehlakçıların əsassız narahatlıq yaşamamasına şərait yarada bilər.
Hüquqi suallar
Yaranmış vəziyyət bir neçə sualı aktuallaşdırır:
Bildiriş qapıya qoyulmaqla verildikdə bu, qanunda nəzərdə tutulan “sifarişli poçt göndərişi” və ya razılaşdırılmış elektron kommunikasiya tələbinə uyğun hesab edilirmi?
Bayram və istirahət günləri bildiriş müddətinə daxil edilə bilərmi, yoxsa qanunda göstərilən 5 iş günü tələbi əsas götürülməlidir?
Müayinə üçün şərait yaradılmadığı halda qaz təchizatının dayandırılması barədə SMS göndərilməsi hansı prosedur və akt əsasında həyata keçirilir?
İstehlakçının faktiki olaraq evdə olmadığı, lakin müayinədən yayınmadığı hallarda alternativ tarix və saat təklif edilməlidirmi?
Əvvəlki illərdə müayinədən keçmiş və rekonstruksiya edilməmiş mənzillər üzrə risk əsaslı, daha çevik yoxlama mexanizmi tətbiq oluna bilərmi?
Nəticə
Qaz təhlükəsizliyi ictimai əhəmiyyət daşıyan məsələdir və qaz qurğularının, tüstü bacalarının, havalandırma və havadəyişmə xətlərinin müayinəsi qanunvericiliklə nəzərdə tutulub. Lakin bu proses vətəndaşlarda panika və narazılıq yaratmadan, qanunda göstərilən bildiriş müddətlərinə və kommunikasiya qaydalarına riayət edilməklə aparılmalıdır.
Sakinlər “Azəriqaz”dan bildirişlərin hüquqi əsaslarının aydın izah edilməsini, “3 gün” və “5 iş günü” məsələsinə rəsmi aydınlıq gətirilməsini, habelə işləyən ailələr üçün axşam saatlarında və ya əvvəlcədən razılaşdırılmış vaxtlarda müayinə imkanlarının yaradılmasını istəyirlər.
